Δενδροδιάγραμμα περιεχομένων

open all | close all

30 Απρ 2009

Γυναίκα και Ψαλτική: Παράλληλη μαρτυρία Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων.

Ξεκινώντας τις "παράλληλες" μαρτυρίες στο θέμα αυτό, παραθέτω ένα απόσπασμα από τις περίφημες Κατηχήσεις του Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων (τέλη 4ου αι., Προκατήχησις, § ΙΔ’) σε πρωτότυπο κείμενο, ελεύθερη μετάφραση και σχολιασμό των επιμάχων σημείων.

Πρωτότυπο: "Και όταν επορκισμός γένηται, έως ότου οι άλλοι επορκιζόμενοι παραγένωνται, άνδρες μετ᾽ ανδρών, και γυναίκες μετά γυναικών. Νυν γάρ μοι χρεία της του Νώε κιβωτού· ίνα ή Νώε χωρίς και οι υιοί αυτού· και η γυνή, και αι γυναίκες των υιών αυτού. Ει γαρ και μία ήν η κιβωτός, και κεκλεισμένη ήν η θύρα· αλλά εσχημάτιστο τα πράγματα. Ει και κέκλεισται η εκκλησία, και πάντες υμείς ένδον· αλλά διεστάλθω τα πράγματα, άνδρες μετ᾽ ανδρών, και γυναίκες μετά γυναικών· μη γένηται η υπόθεσις της σωτηρίας, πρόφασις απωλείας· καν η υπόθεσις καλή, πλησίον αλλήλων καθέζεσθαι, αλλά μακράν έστω τα πάθη. Είτα οι άνδρες καθεζόμενοι και εχέτωσαν βιβλίον χρήσιμον· και ο μέν τις αναγινωσκέτω, ο δέ τις ακουέτω· καν μη βιβλίον παρή, ο μεν προσευχέσθω, ο δέ τι χρήσιμον λαλείτω. Και ο σύλλογος πάλιν ο παρθενικός ούτω συνειλέχθω, ή ψάλλων ή αναγινώσκων ησυχή· ώστε λαλείν μεν τα χείλη, μη ακούειν δε τα αλλότρια ώτα. Γυναικί γαρ λαλείν εν εκκλησία ουκ επιτρέπω· και η έγγαμος [δε] ομοίως μιμείσθω· και προσευχέσθω, και τα χείλη κινείσθω, φωνή δε μη ακουέσθω· ίνα παρέλθη Σαμουήλ, ίνα σου η στείρα ψυχή γεννήση την σωτηρίαν Θεού επακούσαντος. Ο γαρ Σαμουήλ ταύτην έχει την ερμηνείαν".

Μετάφραση: "Όταν γίνεται επορκισμός (=εξορκισμός) και μέχρι να φθάσουν στον Ναό όλοι οι επορκιζόμενοι, ας κάθονται οι άνδρες με τους άνδρες και οι γυναίκες με τις γυναίκες. Τώρα (για να καταλάβετε την αξία αυτού του διαχωρισμού) έχω ανάγκη του παραδείγματος της κιβωτού του Νώε, μέσα στην οποία ο Νώε και οι γιοί του έμεναν χωριστά από τις γυναίκες τους. Διότι, αν και ήταν μία η κιβωτός και η θύρα της κλειστή, υπήρχε ευταξία εκεί μέσα. (Μεταφορικά λοιπόν), αν και είναι κλειστή η Εκκλησία στην οποία μαζευόμαστε, και εμείς βρισκόμαστε όλοι μέσα, πρέπει να υπάρχει διαχωρισμός: να κάθονται οι άνδρες με τους άνδρες και οι γυναίκες με τις γυναίκες. Ας μη γίνει (αδελφοί μου) η υπόθεση της σωτηρίας μας πρόφαση για απώλεια. Και αν είναι καλός ο σκοπός (που κάτι τέτοιο πρέπει να γίνει), (τουλάχιστον) ας μείνουν μακριά τα πάθη. Έπειτα, οι άνδρες όταν κάτσουν κάπου (συγκεντρωμένοι), ας έχουν (μαζί τους) κάποιο χρήσιμο (=ωφέλιμο) βιβλίο, και ο ένας ας διαβάζει για να ακούει και ο άλλος (=οι υπόλοιποι). Κι αν δεν υπάρχει (κάποιο) βιβλίο, ο ένας ας προσεύχεται κι ο άλλος ας λέει κάτι χρήσιμο (=ωφέλιμο). Και ο σύλλογος (=η ομάδα) των παρθένων (=νέων γυναικών και κοριτσιών) κατ' αυτόν των τρόπο να μαζεύεται, είτε ψάλλοντας είτε διαβάζοντας με ησυχία, ώστε να κινούνται μεν τα χείλη, να μη ακούν όμως τα υπόλοιπα αυτιά (=οι πλησίον ευρισκόμενοι). Διότι, (όπως προστάσει ο Απόστολος Παύλος στην Α΄ Κορ. 14, 34 και Α' Τιμ. 2, 12) δεν επιτρέπω να ομιλεί η γυναίκα στην Εκκλησία. Και η έγγαμες γυναίκες τα ίδια να κάνετε, ας προσεύχεστε, δηλαδή, κινώντας τα χείλη, η φωνή σας δε ας μη ακούεται, για να σας χαρίσει ο Θεός τον "Σαμουήλ", (που μεταφορικά σημαίνει) να γεννήσει η στείρα ψυχή σας την σωτηρία, που θα σας την χαρίσει ο Θεός που επάκουσε την προσευχή σας. Διότι ο "Σαμουήλ" αυτήν την (μεταφορική) ερμηνεία έχει."


Σχόλια:

Ο Άγιος Κύριλλος συνταιριάζει με τρόπο θαυμαστό χωρία της Παλαιάς με χωρία της Καινής Διαθήκης για να στηρίξει με τρόπο αυθεντικό την διδασκαλία του προς τους κατηχουμένους. Χρησιμοποιεί το παράδειγμα της κιβωτού του Νώε για να δείξει την αξία της ευταξίας μέσα στο ιερό χώρο της λατρείας, ακόμα και σε στιγμές που δεν τελούνται ακολουθίες. Στην συνέχεια, δίνει οδηγίες στους κατηχουμένους σχετικά με το πώς θα πρέπει να στέκονται στον Ναό την ώρα που περιμένουν τον Επίσκοπό τους (Άγιο Κύριλλο) για να ξεκινήσουν οι επορκισμοί και η Κατήχηση. Για τις γυναίκες, νεαρές ή και έγγαμες, είναι σαφές ότι πρέπει να περιμένουν συγκεντρωμένες χωριστά από τους άνδρες, αναγινώσκοντας κείμενα ή ψάλλοντας, με τρόπο ώστε η φωνή τους να μη ακούγεται καθόλου εντός του Ναού, ακόμα κι εκτός ακολουθίας. Όπως προκύπτει, εξάλλου, από τις περιγραφές των Κατηχήσεων που δίνονται στο έργο αυτό του Αγίου Κυρίλλου αλλά και σε άλλα σχετικά κείμενα, η σύναξη των Κατηχουμένων γινόταν εντός του χώρου του Ναού, αλλά πάντα εκτός ακολουθίας. Και εάν εκτός ακολουθίας οι γυναίκες έπρεπε να σιωπούν ή να ομιλούν χωρίς να ακούγονται, πόσο μάλλον θα έπρεπε να σιωπούν εντός της λατρείας.
Για να ενισχύσει ο Άγιος την διδαχή του αυτή, κάνει μια καταπληκτική παρομοίωση των εν σιωπή προσευχομένων ή ψαλλόντων γυναικών με την μητέρα του προφήτου Σαμουήλ, την ευλαβεστάτη Άννα. Όπως διαβάζουμε στο Βασιλειών Α΄κεφ. α΄, στίχ. 1-28, η Άννα ήταν μία απο τις δύο γυναίκες του Ελκανά (εκ της Λευιτικής οικογενείας των Κααθιτών). Η Άννα, δοκιμάζοντας σφοδρή λύπη λόγω της ατεκνίας της, εισέρχεται στον οίκο του Κυρίου την ώρα που Ηλί ο ιερέας καθόταν στο κατώφλι του Ναού, και προσεύχεται ένθερμα και με κατώδυνη ψυχή προς τον Κύριο, κλαίουσα για την ατεκνία της. Η ώρα της προσευχής της, όμως, παρατάθηκε πολύ και ο Ηλί άρχισε να την παρατηρεί για να δεί τί κάνει τόση ώρα. Κι ενώ έβλεπε τα χείλη της να κινούνται δεν άκουγε την φωνή της, σε σημείο που πίστεψε ότι η γυναίκα αυτή είναι μεθυσμένη! Φυσικά, η Άννα εξήγησε στον Ηλί ότι δεν είναι μεθυσμένη κι ότι προσεύχεται πολλή ώρα λόγω της μεγάλης της θλίψης. Θαύμασε ο Ηλί την ευσέβεια και την σεμνότητα της γυναίκας αυτής, και την ευλόγησε ευχόμενος να βρεί από τον Κύριο ό,τι κι αν αιτήθηκε. Πράγματι, μετά από λίγο καιρό η Άννα γέννησε τον Σαμουήλ τον προφήτη, του οποίου η ζωή εξιστορείται στην συνέχεια του βιβλίου αυτού.
Ο Άγιος Κύριλλος θεωρεί ότι η γέννηση του Σαμουήλ οφείλεται στην ευσέβεια της μητέρας του που προσευχήθηκε με τρόπο αρμόζοντα στην γυναικεία φύση της. Έτσι, λέει στις κατηχούμενες γυναίκες ότι αν τηρήσουν αυτόν τον σεμνό και σιωπηλό τρόπο προσευχής που επέλεξε και η Άννα στην Παλαιά Διαθήκη, θα ευλογηθούν κι αυτές με την γέννηση του "Σαμουήλ", δηλαδή με την γέννηση της σωτηρίας τους ως χάρισμα από τον Θεό. Και ο Άγιος Κύριλλος κάνει αυτή την θαυμαστή, πράγματι, μεταφορά παίρνοντας αφορμή από την ερμηνεία του ονόματος "Σαμουήλ", που σημαίνει "εχαρίσθη υπό του Θεού" ή "ο Θεός επακούων". Λέει για το θέμα ο ιερός Χρυσόστομος: "Επειδή γαρ εκ του ακουσθήναι και εξ ευχής αυτόν έλαβε και ουκ από φύσεως της εργασίας την μνήμην ώσπερ εν στήλη χαλκή τη προσηγορία του παιδίου λοιπόν εναπέθετο" (P.G. 54, 642).

Δεν υπάρχουν σχόλια: