Δενδροδιάγραμμα περιεχομένων

open all | close all

20 Ιουν 2009

Η εξήγηση του μαθήματος "Δέσποινα Θεοτόκε..."

Δημοσιεύουμε εδώ άλλη μία εξήγηση παλαιού μαθήματος. Ανήκει και αυτό στις λεγόμενες μεθόδους του Στιχηραρίου, οι οποίες ήταν συνήθως στίχοι με απλό προσευχητικό νόημα και που αφορούσαν σε κάποιο ιερό πρόσωπο της Εκκλησίας μας, όπως η Θεοτόκος (το παρόν), ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος ("Θεολόγε Παρθένε" του Κουκουζέλους), ο ιερός Χρυσόστομος ("Ώ, πάγχρυσε Χρυσόστομε") κ.α. και τις συναντάμε στα πρώτα φύλλα χφφ Παπαδικών, συνήθως μετά από την κλασσικά διαρθρωμένη Προθεωρία και τα κατ' ήχον απηχήματα. Ενίοτε, ελάμβαναν και φαιδρό χαρακτήρα με την μορφή ψαλτοτράγουδου απλά για εκγύμναση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η παλαιά αγιορείτικη μέθοδος "Αββάς αββάν υπήντησεν" κ.λπ. Οι θέσεις που τα απαρτίζουν ανήκουν αμιγώς στον παλαιό στιχηραρικό τρόπο ενώ συνηθίζεται σε 1-2 σημεία να επιλέγονται σπάνιες και δυσεύρετες θέσεις για να αφομοιώνει ο μαθητής και πιό ασυνήθη μέλη.

Τα μαθήματα αυτά έμειναν ανεξήγητα μέχρι τις ημέρες μας. Κατά καιρούς θα αναρτούμε εξηγήσεις διαφόρων τέτοιων μελών. Θεωρούμε ότι είναι ωραιότατα για χρήση τόσο εκτός λατρείας (π.χ. εν ευθυμία τραπέζης) όσο και εντός λατρείας σε συγκεκριμένα σημεία, όπως μετά το "Δι' ευχών" κατά την διανομή αντιδώρου.

Το συγκεκριμένο μάθημα είναι μια μελοποιημένη μικρή προσευχή προς την Θεοτόκο σε ήχο πλ. β' και τιτλοφορείται συνήθως "Ευχαριστία εις την Θεοτόκον". Οι στίχοι του λένε τα εξής: "Δέσποινα Θεοτόκε, βοήθησόν μοι ταις πρεσβείαις σου".

Το κείμενο της εξηγήσεως έχει ως εξής:



Στο σημείο αυτό επαναλαμβάνω για τους φιλόμουσους αναγνώστες τα εξής:


"Επειδή το κείμενο είναι μετρίας αναλύσεως λόγω περιορισμών του ιστοχώρου, οι φίλοι αναγνώστες που θα επιθυμούσαν να έχουν το κείμενο στην κανονική του μορφή σε αρχείο pdf μπορούν να το αιτηθούν στην διεύθυνση nmnovice00@yahoo.gr για να τους το αποστείλω σε συνημμένο αρχείο. Μπορούν όλοι να χρησιμοποιήσουν το κείμενο της εξηγήσεως υπό τις εξής προϋποθέσεις, τις οποίες παρακαλώ ευγενικά τους αναγνώστες να λάβουν υπ' όψιν, απλά ως ελάχιστο σεβασμό στον κόπο που καταβλήθηκε και όχι στο πρόσωπο που τον κατέβαλε:
α. Για οποιαδήποτε δημοσίευση η παρεμφερή χρήση, παρακαλώ την αγάπη σας για απλή ενημέρωση μέσω e-mail,
β. Αν το κείμενο χρησιμοποιηθεί σε έκδοση ή απλά ως μουσικό κείμενο για ψάλσιμο, παρακαλώ να αναγράφεται τον όνομα του πονήσαντος, όχι τόσο για την κατοχύρωση του κειμένου (αν επιθυμούσα κατοχύρωση ή άλλα ωφέλη είναι προφανές ότι θα προέβαινα σε έντυπη έκδοση), όσο για την ανάληψη ευθύνης για τις τυχούσες ελλείψεις, και
γ. Οσάκις ψάλλονται τα ανωτέρω ιδιωτικώς, επ' Εκκλησίαις, εν ευθυμία τραπέζης, ή αλλαχού, παρακαλώ θερμά τους αδελφούς ιεροψάλτες να μνημονεύουν τον πονήσαντα και να λένε ένα "Κύριε ελέησον" για αυτόν."

2 σχόλια:

koupepe είπε...

Ωραίος πάτερ.

Μπορείτε τώρα να ασχοληθείτε με το "Αββάς αββάν υπήντησεν" που είναι οκτάηχο ή με κάποια άλλη καλή "μέθοδο" της Προθεωρίας; (π.χ. του Πλουσιαδηνού ή του Γρηγορίου Μπούνη του Αλυάτου).

Ευχαριστόύμε.

Αγιορείτης εν Θεσσαλονίκη.

π. Νικoλαος Μεζης είπε...

Το "Αββάς αββάν υπήντησεν" είναι έτοιμο προς πληκτρογράφηση. Παρουσιάζει κάποια δυσκολία η παρουσίαση της εξηγήσεως, διότι συναντάται σε αρκετές παραλλαγές, καθότι, όπως γνωρίζετε, πρόκειται για μία από τις παλαιότερες μεθόδους (εγώ προσωπικά την έχω επισημάνει σε χφ 15ου αι. αλλά υποθέτω ότι είναι παλαιότερη). Έχω καταλήξει ότι μάλλον πρέπει να την παρουσιάσω κατά στίχο αναφέροντας και τις ανάλογες χφφ πηγές ανα στίχο.

Η μέθοδος του Γρηγορίου Μπούνη είναι σχετικά σύντομη και είναι στα προς εξήγησιν. Θα ακολουθήσει και η μέθοδος του Ξηρού κ.α. Η μέθοδος του Πλουσιαδινού είναι πολύ εκτεταμένη και ξεφεύγει από τις προτεραιότητές μου, διότι υπάρχουν πλείστα όσα χρησιμότερα μαθήματα ανεξήγητα. Ενδεικτικά αναφέρω: Ανοιξαντάρια, σειρές Κεκραγαρίων, Χερουβικά και Κοινωνικά (ήδη ο κ. Κων/νος Φωτόπουλος έχει ξεκινήσει πολύ επιμελημένη εργασία στην Παπαδική), Πολυέλεοι, ακόμα και μέλη του Ασματικού Τυπικού.

Όλα αυτά θέλουν αρκετό χρόνο. Σιγά-σιγά προχωρούμε.

π. Νικόλαος