Δενδροδιάγραμμα περιεχομένων

open all | close all

10 Ιουλ 2010

Ο Jacques Goar και το "Ευχολόγιό" του

[Η σύντομη αυτή βιογραφία του Jacques Goar προέκυψε από μια παλαιότερη προσπάθειά μου να συλλέξω κάποια στοιχεία για το σπουδαίο έργο του, το περίφημο ΕΥΧΟΛΟΓΙΟΝ του Goar. Δυστυχώς, λίγα μπορεί κανείς να βρει για την σημαντική αυτή προσωπικότητα. Παραθέτω τα όσα βρήκα με την μορφή σύντομης βιογραφίας ως μικρή συνδρομή στην μελέτη των ενασχολουμένων με το τυπικό και την λειτουργική παράδοση της Εκκλησίας μας]

Ο Jacques Goar ήταν δομινικανός μοναχός (Δομινικανοί: τάγμα ρωμαιοκαθολικών μοναχών με ιεραποστολική δραστηριότητα) και ελληνιστής. Γεννήθηκε στο Παρίσι της Γαλλίας το 1601. Εισέρχεται στην Μονή του Ευαγγελισμού της οδού St. Honoré του Παρισίου το 1619, και περίπου ένα χρόνο αργότερα γίνεται μέλος του τάγματος. Όντας λέκτωρ φιλοσοφίας και θεολογίας, αφιερώνεται στην μελέτη των ελληνικών γραμμάτων. Την περίοδο 1631-1637 αποστέλλεται από τους ανωτέρους του στην Ανατολή για να μελετήσει τα εκκλησιαστικά κείμενα και την θεολογία της Ανατολικής Εκκλησίας. Εγκαθίσταται στην Χίο ως ιεραπόστολος και ηγούμενος της Μονής του Αγίου Σεβαστιανού. Επωφελούμενος της εκεί παραμονής του, εντρυφεί συστηματικά στα τυπικά και στην λατρεία της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας, γνωρίζεται και εξοικειώνεται με τους ορθοδόξους λογίους και ερευνητές της εποχής και μελετά τα αίτια του σχίσματος μεταξύ των δύο Εκκλησιών. Το 1637 μεταβαίνει στην Ρώμη και διορίζεται ηγούμενος της Μονής του Αγίου Σίξτου. Επιστρέφοντας από την Ελλάδα, φέρνει μαζί του πολλά χειρόγραφα, μερικά από τα οποία είχαν ιδιαίτερη αξία. Διατηρεί επικοινωνία με διακεκριμένους Έλληνες (κυρίως ρωμαιοκαθολικούς) λογίους, όπως ο Λέων ο Αλάτιος, και άλλους. Το 1644, επιστρέφει στην Γαλλία και ανέβαίνει στην ιεραρχία του τάγματος γενόμενος εκπαιδευτής των δοκίμων (maître des novices). Την περίοδο αυτή αφιερώνεται στην τακτοποίηση του πλουσίου υλικού που είχε φέρει από την Ανατολή, και το οποίο, εν τω μεταξύ, είχε εμπλουτίσει και με υλικό από διάφορες βιβλιοθήκες της Γαλλίας και της Ιταλίας (Βατικανού, Βαρβερινή, Κρυπτοφέρης, Αγίου Μάρκου Φλωρεντίας κ.α.), τις οποίες είχε επισκεφτεί. Το 1652 καθίσταται επαρχιακός αντιπρόσωπος του τάγματος (vicar provinciale). Τόν Σεπτέμβριο του 1653 (κάποιοι αναφέρουν ως έτος θανάτου το 1654) πεθαίνει στην Γαλλία μετά από μεγάλη ταλαιπωρία στην υγεία του.

Το σημαντικότερο έργο του Goar είναι το «ΕΥΧΟΛΟΓΙΟΝ sive Rituale Græcorum complectens ritus et ordines divinæ liturgiæ» που πρωτοεκδίδεται στο Παρίσι το 1647. Το 1667 και αρκετά χρόνια μετά τον θάνατο του Goar εκδίδεται στο Παρίσι το ίδιο έργο με ελαφρώς παραλλαγμένο τίτλο και σε μικρότερο σχήμα. Το 1730 γίνεται η δεύτερη έκδοση αυτής του 1667 με διόρθωση αρκετών λαθών. Η δεύτερη αυτή παραλλαγμένη έκδοση επανεκδίδεται φωτοαναστατικά το 1960 από το Πανεπιστήμιο του Graz της Αυστρίας.

Άλλα έργα του που εκδόθηκαν είναι:
1. "Georgii Cedreni, compendium historiarum" (Paris, 1647)
2. "Georgius Codinus curopalata, De officiis magnae Ecclesiae et aulae Constantinopolitanae" (Paris, 1648)
3. "Georgii Monachi et S.P.N. Tarasii Chronographia ab Adamo usque ad Diocletianum"
4. "Nicephori patriarchae Breviarium chronologicum" (Paris, 1652)
5. "Theophanis Chronographia et Leonis grammatici Vitae" (Paris, 1655). Αυτή η έκδοση των έργων του Θεφάνους και του Λέοντος του Γραμματικού ολοκληρώθηκε από τον F. Combefis, αφού το 1653 ο Goar πεθαίνει αφήνοντας το έργο ανολοκλήρωτο.

Επίσης, ο Coar άφησε ανολοκλήρωτο σε χειρόγραφη μορφή ένα έργο του Ματθαίου Βλαστάρεως, του γνωστού ερμηνευτού των Ιερών Κανόνων του 14ου αι., το  "Collectio elementaris materiarum omnium sacris et divinis canonibus contentarum a Matthaeo Blastare elucubrata simul et compacta", και ακόμα ένα έργο του Σιλβέστρου Συροπούλου, του Μ. Εκκλησιάρχου της Κωνσταντινουπόλεως του ιε' αι. Τέλος, στον Goar οφείλεται και το "Historia universalis Joannis Zonarae ad manuscripts codices recognita" (Paris, 1687). το οποίο συνεχίστηκε και ολοκληρώθηκε από τον Du Cange.

Το "Ευχολόγιον" του Goar είναι μια εργασία που κατέστη κλασσική για την μελέτη της ορθοδόξου λειτουργικής. Είναι η πρώτη και μοναδική μέχρι σήμερα κριτική έκδοση Ευχολογίου. Η μεγάλη σημασία του έγκειται στις πολύτιμες αρχαίες πηγές του, κάποιες από τις οποίες έχουν στην πορεία απολεσθεί και αγνοούνται σήμερα, στις εκτενείς και περισπούδαστες εισαγωγές του συγγραφέως και στα εμπεριστατωμένα σχόλια των επί μέρους θεμάτων.
Ευχής έργον θα ήταν να γίνει κάποια στιγμή μια νέα έκδοση του Ευχολογίου με κριτική επισκόπηση των πηγών του (όσων σώζονται) και να μεταφρασθούν και τα υπό του συγγραφέως σχόλια εκ της λατινικής στην ελληνική γλώσσα, για να γίνει ακόμα προσιτότερο το μεγάλης σημασίας περιεχόμενό του.

Πηγές:
- New Advent, The Catholic Encyclopedia,
- Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαιδεία, Τόμος 4ος, Αθήναι 1964, σσ. 544-545, υπεύθ. άρθρου Ιω. Φουντούλης

Δεν υπάρχουν σχόλια: